“Bizde Hile Olmaz” Diyen Her Şirket, En Büyük Riski Taşıyordur

“Bizde hile olmaz.”

Bu cümle, iş dünyasında söylenen en tehlikeli cümlelerden biridir.
Çünkü bu cümle, bir tespitten değil; bir inkârdan beslenir.

Hile, yalnızca küçük şirketlerin, kontrolsüz yapıların ya da “kötü insanların” sorunu değildir. Hile, insanın olduğu her organizasyonda mümkündür. Yetkinin, paranın ve karar gücünün olduğu her yerde, hile ihtimali de vardır. Aksini iddia etmek, iyi niyet değil; kurumsal körlüktür.

Gerçek şudur:
Hile çoğu zaman en güvenilen yerden gelir. En eski çalışandan, en tecrübeli yöneticiden, hatta “şirketi kuran kişiden”. Çünkü hile için gereken şey yalnızca niyet değildir; fırsat ve güçtür. Ve bu güç, genellikle en yukarıdadır.

Birçok şirket, alt kademe çalışanları sıkı sıkıya denetlerken, üst yönetimi “dokunulmaz” ilan eder. Oysa modern hile vakalarının büyük bölümü, tam da bu dokunulmaz alanlarda doğar. Yetkiyi verenle denetimi yapan aynı kişiyse, orada artık kontrol değil; seyir vardır.

Teknoloji bu gerçeği değiştirmedi. ERP sistemleri, dijital kayıtlar, otomasyon… Bunlar hileyi bitirmedi; yalnızca daha sofistike hale getirdi. Bugün hile, defter aralarında değil; sistem ayarlarında, özel kodlarda, kapatılan loglarda, verilmeyen şifrelerde saklanıyor. “Sistem var” demek, “şeffaflık var” demek değildir.

Asıl alarm verilmesi gereken an şudur:
Bir yönetim, denetime direniyorsa…
Bir yönetim, yetkilerini devretmiyorsa…
Bir yönetim, kayıtları “erişilemez” hale getiriyorsa…

Orada artık masumiyet konuşulmaz. Orada niyet sorgulanır.

Hile yoksa, neden gizleme vardır?
Hata yoksa, neden korku vardır?
Suistimal yoksa, neden denetim engellenir?

Bunların hiçbiri teknik meseleler değildir. Bunlar karakter ve iktidar meseleleridir.

Kurumsallık, hiç hata yapılmaması değildir. Kurumsallık, hata ve hile ihtimalinin varlığını kabul edip buna karşı sistem kurabilmektir. “Bizde olmaz” diyen kurumlar, genellikle “bizde oldu” gerçeğiyle en sert şekilde yüzleşen kurumlardır.

Hile, bir şirketi bitirmez.
Hileyi inkâr etmek bitirir.

Bugün ayakta olan birçok şirket, geçmişte hileyle değil; hileyle yüzleşemediği için çöktü. Çünkü hile, gizlenerek değil; ortaya çıkarılarak yönetilir.

Son söz şu olsun:
Hile ihtimalini kabul etmeyen hiçbir yapı güvenli değildir.
Ve hileyi konuşmaktan korkan her yönetim, aslında en çok korkulması gereken yönetimdir.